एकाच सर्व्हे नंबर/गट नंबर/हिस्सा नंबरमधील धारकांची संख्या वाढल्याने उपविभागाची (पोटहिस्सा) मोजणी करण्याची आवश्यकता वाढली आहे. जमाबंदी आयुक्त आणि संचालक भूमि अभिलेख, पुणे यांनी २८/०२/२०२५ रोजी जारी केलेल्या परिपत्रकानुसार सविस्तर कार्यपद्धती खालीलप्रमाणे:

• **मोजणी अर्जाबाबतचे नियम:** हद्दकायम किंवा पोटहिस्सा मोजणी प्रकार निवड, तुकडेबंदी कायद्याची अंमलबजावणी, सर्व सहधारक/लगतधारक/चतुःसीमा धारकांची अचूक माहिती भरणे.
• **आवश्यक कागदपत्रे:** नोंदणीकृत खरेदीखत/हक्क संपादनाचा पुरावा, KML फाईल/कच्चा मोजणी नकाशा (स्वाक्षरीसह), प्रतिज्ञापत्र, महानगरपालिका/नगरपालिका क्षेत्रासाठी ना-हरकत प्रमाणपत्र (NOC), आणि वहिवाटीच्या पक्क्या खुणा दर्शविणारे डिजिटल छायाचित्र.
• **मोजणीपूर्वीची कार्यवाही:** सर्व संबंधित लगतधारक आणि सहधारकांना किमान १५ दिवस मुदतीच्या नोटिसा रजिस्टर्ड पोस्टाने आणि ‘ई-चावडी’वर प्रसिद्ध करणे, नोटिसीची पोहोच व ट्रॅक रिपोर्ट सामील करणे, अर्जदाराने मोजणी जागेवर फलक लावणे.
• **मोजणी वेळीची कार्यवाही:** प्रत्यक्ष खुणांचा आधार घेणे, सर्वसंमतीने वहिवाट निश्चित करणे, अर्जदार व चतुःसीमा धारकांची उपस्थिती बंधनकारक, जाबजबाब व पंचनामे नोंदवून अपलोड करणे, गुणाकार बुक भरणे, GNSS Rovers द्वारे मोजणी करणे, मागील मोजणी विचारात घेणे, रस्त्याची नोंद करणे, डिजिटल फोटो पुरावा अपलोड करणे.
• **मोजणीनंतरची कार्यवाही:** सीमा निश्चिती, वहिवाटीची नोंद, संपूर्ण क्षेत्राची मोजणी, नकाशात नवीन पोटहिस्सा लाल रंगाने दर्शवणे, नवीन हिस्सा क्रमांक देणे, नकाशा प्रसिद्धी, क्षेत्र पडताळणी, तुकडेबंदी कायद्याचे पालन.
• **अभिलेख दुरुस्ती:** मोजणी नकाशा अंतिम झाल्यावर हिस्सा फॉर्म नं. ४ व मोजणी नकाशाचे आधारे अभिलेख दुरुस्तीसाठी आवश्यक कागदपत्रे तयार करून पाठवणे.
• **हरकत प्राप्त झाल्यास:** तक्रारीच्या अनुषंगाने तपासणी करणे, नोटीस बजावणीची पडताळणी, प्रत्यक्ष खुणा व छायाचित्रांची तपासणी, महाराष्ट्र जमीन महसूल अधिनियम, १९६६ नुसार कार्यवाही.
• **अपीले व फेर तपासणी:** ७/१२ मध्ये फाळणी बाराचा अंमल झाल्यावर महाराष्ट्र जमीन महसूल अधिनियम, १९६६ मधील कलम २४७, २५७ व २५८ लागू.

महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६ च्या कलम १५५ नुसार अधिकार अभिलेखातील (उदा. ७/१२ उतारा) लेखन प्रमाद (Clerical Error) दुरुस्त करण्याच्या कार्यपद्धतीबाबत स्पष्ट सूचना (दिनांक ०७/०५/२०२५ चे परिपत्रक):

• **तरतूद:** कलम १५५ नुसार, अधिकार अभिलेखातील किंवा इतर संबंधित नोंदवहीत झालेल्या लेखन प्रमाद किंवा चुका जिल्हाधिकारी/तहसीलदार दुरुस्त करू शकतात. चुका हितसंबंधित पक्षकारांनी कबूल केलेल्या असाव्यात किंवा महसूल अधिकाऱ्याला आढळलेल्या असाव्यात. पक्षकारांना नोटीस दिल्याशिवाय आणि हरकती अंतिमरित्या निकालात काढल्याशिवाय दुरुस्ती करता येणार नाही.
• **निकष:** फक्त लेखन प्रमाद दुरुस्त करणे (कोणताही लक्षणीय बदल नाही). सर्व हितसंबंधित पक्षकारांची कबुली आवश्यक. नोटीस देऊन हरकतींची सुनावणी बंधनकारक.
• **टाळायच्या अनियमितता:** लेखन प्रमाद व्याख्येबाहेरील विनंत्यांवर कार्यवाही करणे, पक्षकारांना संधी न देणे, अपील असलेल्या प्रकरणात १५५ नुसार मंजूर करणे, अधिकार कनिष्ठांना पुन्हा प्रदान करणे.
• **काटेकोर सूचना:** विनंतीची छाननी (मूळ हस्तलिखित/संगणकीकरण प्रमाद), नोटीस देऊन संधी, अयोग्य अर्ज निकाली काढणे, मंडळ/ग्राम महसूल अधिकाऱ्याचा अहवाल, हितसंबंधित पक्षकारांची माहिती व संमती, नोटीस बजावणीची खात्री, आणि पुरेशा कारणमीमांसेसह अंतिम आदेश पारित करणे.
• **’इ-हक्क’ प्रणालीचा वापर बंधनकारक:** कलम १५५ नुसार येणारे अर्ज ऑफलाइन स्वीकारू नयेत. १ ऑगस्ट २०२३ पासून सर्व अर्ज फक्त ऑनलाइन माध्यमातूनच घेण्यात यावेत.