शेतकऱ्यांसाठी महत्त्वाचे शासन निर्णय
शेतीमध्ये आधुनिक यंत्रांचा वापर वाढला आहे आणि त्यासाठी प्रशस्त रस्त्यांची गरज आहे. अनेकदा रस्त्यांवरून वाद होतात किंवा अतिक्रमण केले जाते. या सर्व समस्यांवर उपाय म्हणून महाराष्ट्र शासनाने काही महत्त्वाचे निर्णय घेतले आहेत. हे ॲप तुम्हाला त्या निर्णयांची, तुमच्या हक्कांची आणि उपलब्ध असलेल्या सुविधांची माहिती देते.
🛣️ प्रशस्त शेतरस्ते
पारंपारिक अरुंद रस्त्यांऐवजी आता किमान ३ ते ४ मीटर (सुमारे १० ते १३ फूट) रुंद रस्ते उपलब्ध करून देण्याचे आदेश आहेत. तसेच, मंजूर झालेल्या रस्त्याची नोंद तुमच्या ७/१२ उताऱ्यावर होणार, ज्यामुळे रस्त्याला कायदेशीर संरक्षण मिळेल.
🛡️ मोफत पोलीस संरक्षण
तुमच्या शेतरस्त्यावरील अतिक्रमण काढताना किंवा रस्त्याची मोजणी करताना कोणी अडवणूक करत असल्यास, शासनाकडून मोफत पोलीस संरक्षण पुरवले जाईल. यासाठी कोणतेही शुल्क आकारले जाणार नाही.
नवीन शेतरस्ता मिळवणे आणि नोंदणी प्रक्रिया
महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६ च्या कलम १४३ नुसार, प्रत्येक शेतकऱ्याला आपल्या शेतात जाण्यासाठी रस्ता मिळवण्याचा हक्क आहे. शासनाच्या नवीन निर्णयानुसार ही प्रक्रिया अधिक सोपी आणि प्रभावी करण्यात आली आहे.
१. रस्त्याची रुंदी
आधुनिक यंत्रसामग्री (ट्रॅक्टर, हार्वेस्टर) सहजपणे शेतात नेता यावी, यासाठी रस्त्याची रुंदी किमान ३ ते ४ मीटर असावी, असे निर्देश आहेत.
२. ७/१२ उताऱ्यावर नोंद
एकदा तहसीलदारांनी रस्त्याला मंजुरी दिल्यानंतर, त्या रस्त्याची नोंद (रुंदी, लांबी, दिशा इत्यादीसह) संबंधित जमिनीच्या ७/१२ उताऱ्याच्या ‘इतर हक्क’ सदरात केली जाईल. यामुळे रस्त्याला कायदेशीर आधार मिळतो.
३. अर्ज प्रक्रिया आणि कालमर्यादा
शेतरस्त्यासाठी अर्ज प्राप्त झाल्यापासून अधिकाऱ्यांनी ९० दिवसांच्या आत त्यावर निर्णय घेणे बंधनकारक आहे. यामुळे शेतकऱ्यांना वेळेत न्याय मिळण्यास मदत होईल.
अतिक्रमण काढताना मोफत पोलीस संरक्षण
अनेकदा शेतरस्त्यांवर अतिक्रमण केले जाते किंवा रस्त्याची मोजणी करताना अडथळा आणला जातो. अशा परिस्थितीत शेतकऱ्याला संरक्षण देणे ही शासनाची जबाबदारी आहे. ‘पालकमंत्री शेत/पाणंद रस्ते योजना’ आणि गृह विभागाच्या आदेशानुसार, शेतकऱ्यांना आता मोफत पोलीस संरक्षण उपलब्ध आहे.
महत्त्वाची तरतूद
“ज्या ठिकाणी अतिक्रमण धारक शेतकरी नियमानुसार कार्यवाहीस प्रतिसाद देत नाहीत, अशा ठिकाणी पोलीस बंदोबस्तामध्ये अतिक्रमण काढण्यात यावे. या बंदोबस्तासाठी पोलीस यंत्रणेकडून कोणत्याही प्रकारचे शुल्क आकारण्यात येऊ नये.“
(संदर्भ: शासन निर्णय, नियोजन विभाग, दि. २७/०२/२०१८ आणि गृह विभाग, दि. ०५/०५/२०२५)
तुम्ही काय करावे?
- रस्त्याच्या मोजणीसाठी किंवा अतिक्रमण काढण्यासाठी तहसील कार्यालयामार्फत रीतसर प्रक्रिया सुरू करा.
- या प्रक्रियेत कोणी अडथळा आणत असल्यास, ही बाब प्रशासनाच्या निदर्शनास आणा.
- प्रशासकीय अधिकाऱ्यांमार्फत पोलीस संरक्षणाची मागणी केली जाईल, ज्यासाठी तुम्हाला कोणताही खर्च करावा लागणार नाही.
- अडथळा आणणाऱ्यांवर कायदेशीर कारवाई करण्याची तरतूदही आहे.