HSRP म्हणजे काय?

उच्च सुरक्षा नोंदणी प्लेट (HSRP) आणि तिसरे नोंदणी चिन्ह (third registration mark) वाहनांवर लावणे हे केंद्रीय मोटर वाहन नियम (CMVR), १९८९ च्या नियम ५० नुसार बंधनकारक आहे.

ही योजना राष्ट्रीय सुरक्षेसाठी महत्त्वाची आहे, कारण यामुळे वाहन-संबंधित गुन्हे कमी होतात, रस्त्यावर धावणाऱ्या सर्व वाहनांची ओळख पटते आणि नंबर प्लेटमध्ये छेडछाड किंवा बनावटगिरी रोखण्यास मदत होते. सर्वोच्च न्यायालयाने देखील HSRP लावण्याबाबत अनेक निर्देश दिले आहेत.

महाराष्ट्रातील अंमलबजावणी

महाराष्ट्र सरकारने १ एप्रिल २०१९ पूर्वी उत्पादित झालेल्या वाहनांसाठी HSRP बसवण्याची प्रक्रिया सुरू करण्याचा निर्णय घेतला आहे.

या कामासाठी ‘बांधा, स्वतःच चालवा आणि हस्तांतरित करा’ (Build, Own and Operate – BOO) या मॉडेलवर तीन झोनमध्ये अंमलबजाणी संस्थांची निवड करण्यासाठी निविदा (RFP) प्रकाशित केली आहे.

निवडलेल्या अंमलबजावणी संस्था आणि त्यांचे झोन

• **झोन १:** मेसर्स रोझमर्टा सेफ्टी सिस्टम्स लि.
• **झोन २:** मेसर्स रिअल मेझॉन इंडिया लि.
• **झोन ३:** मेसर्स एफटीए HSRP सोल्यूशन्स प्रा. लि.

झोननुसार प्रादेशिक परिवहन कार्यालये (RTOs) परिशिष्ट ‘अ’ मध्ये दिली आहेत. प्राधिकृत रेट्रो फिटमेंट सेंटर्स (RFC) ची यादी महाराष्ट्र मोटर वाहन विभागाच्या अधिकृत वेबसाइटवर (https://transport.maharashtra.gov.in/) लवकरच प्रकाशित केली जाईल.

HSRP उत्पादकांसाठी मार्गदर्शक तत्त्वे

• नागरिकांना अपॉइंटमेंट बुक करणे, स्थिती तपासणे, पेमेंट करणे आणि पावत्या मिळवण्यासाठी पोर्टल विकसित करणे आवश्यक आहे.
• या सॉफ्टवेअरमध्ये ऑनलाइन पेमेंट, एसएमएस आणि ईमेल पुष्टीकरण, अपॉइंटमेंटचे पुनर्निर्धारण इत्यादी सुविधा असाव्यात.
• अर्जदारांनी भरलेले तपशील वाहन पोर्टलवरून पडताळले जावेत.
• नागरिकांना पिन कोड मॅपिंग, जिओ मॅपिंग इत्यादी वापरून जवळचे फिटमेंट सेंटर शोधण्याची सुविधा दिली पाहिजे.
• शुल्क भरल्यानंतर, अर्जदाराला अपॉइंटमेंटची पुष्टी आणि एक अद्वितीय पावती क्रमांक मिळावा, तसेच एसएमएसद्वारे अपॉइंटमेंट तपशील पाठवले जावेत.
• HSRP अपॉइंटमेंटच्या तारखेपूर्वी किंवा MMVD द्वारे निश्चित केलेल्या इतर वेळेपूर्वी तयार ठेवले पाहिजे.
• सर्व फिटमेंट सेंटर्सनी कामकाज सुरू करण्यापूर्वी MMVD कडून तपासणी आणि मंजुरी मिळवावी.
• फिटमेंटच्या दिवशी, अर्जदाराचे सर्व तपशील सत्यापित केले जातील.
• नवीन HSRP लावताना जुन्या नोंदणी प्लेट्स जमा करून नष्ट केल्या पाहिजेत.
• वाहनाचे तपशील (नोंदणी क्रमांक, चेसिस क्रमांक आणि इंजिन क्रमांकाचे शेवटचे ५ अंक) आणि अर्जदाराने भरलेले तपशील जुळले पाहिजेत.
• HSRP आणि तिसरे नोंदणी स्टिकर लावल्यानंतर वाहनाचे फोटो पोर्टलवर अपलोड करावे लागतील.
• जर वाहनाचे तपशील जुळले नाहीत, तर HSRP फिटमेंट नाकारले जाईल आणि भरलेली रक्कम जप्त केली जाईल.
• HSRP लावल्यानंतर, प्राधिकृत HSRP उत्पादकांच्या कर्मचाऱ्यांनी वाहनावरील HSRP चे लेझर नंबर (किमान १० अंकी) वाहन पोर्टलवर वाहन नोंदणी क्रमांकासह आणि वाहनाच्या फोटोसह अपडेट करावेत.
• ऑनलाइन अर्ज प्राप्त झाल्याशिवाय कोणतीही HSRP, तिसरे नोंदणी चिन्ह स्टिकर किंवा स्नॅप लॉक दिले जाणार नाहीत.
• फिटमेंट सेंटरवर ‘वॉक-इन’ ला परवानगी नाही.
• अर्जदारांसाठी तक्रार निवारण यंत्रणा (Grievance redressal mechanism) उपलब्ध असावी.
• अर्जदार/नागरिकांसाठी HSRP बुकिंग स्थिती तपासण्यासाठी/पुनर्निर्धारित करण्यासाठी मोबाइल ॲप्लिकेशन प्रदान केले जाईल.
• जर अर्जदार तिसऱ्या अपॉइंटमेंटला किंवा पहिल्या अपॉइंटमेंटनंतर ९० दिवसांपर्यंत उपस्थित राहिला नाही, तर न लावलेले HSRP नष्ट केले जातील आणि जमा केलेली रक्कम जप्त केली जाईल.

वाहन मालकांसाठी मार्गदर्शक तत्त्वे

• HSRP साठी अर्ज करण्यापूर्वी वाहन महाराष्ट्र मोटर वाहन विभागाकडून (MMVD) कोणत्याही न्यायालयीन आदेशामुळे, नोंदणी रद्द झाल्यामुळे किंवा इतर कोणत्याही कारणास्तव प्रतिबंधित नाही याची खात्री करावी.
• HSRP फिटमेंटसाठी अर्ज करण्यापूर्वी तुमचा मोबाईल नंबर VAHAN वर अपडेट केलेला असल्याची खात्री करा. आधार-आधारित संपर्करहित ‘मोबाईल नंबर अपडेट’ सेवेद्वारे तो अपडेट करता येतो.
• HSRP फिटमेंटसाठी त्यांच्या संबंधित RTO आणि झोननुसार योग्य HSRP उत्पादकाची निवड करावी.
• HSRP फिटमेंटसाठी अर्ज ऑनलाइन सादर करावा.
• जर SMS/ईमेलमधील वाहनाचे तपशील प्रत्यक्ष वाहनाशी जुळत नसतील, तर HSRP फिटमेंट नाकारले जाईल आणि भरलेली रक्कम जप्त केली जाईल.
• फिटमेंटच्या वेळी पडताळणीसाठी नोंदणी प्रमाणपत्र (RC) सारखी आवश्यक कागदपत्रे आणावी लागतील.
• HSRP फिटमेंटची अंतिम मुदत ३१ मार्च २०२५ आहे.
• अंतिम क्षणी गर्दी टाळण्यासाठी, वाहन मालकांना HSRP फिटमेंट अपॉइंटमेंट अंतिम मुदतीच्या किमान एक महिना आधी बुक करण्याचा सल्ला दिला जातो.
• ३१ मार्च २०२५ पर्यंत HSRP न लावल्यास, मोटर वाहन कायदा आणि नियमांनुसार दंड आकारला जाईल.
• जर वाहन मालक तिसऱ्या अपॉइंटमेंटला किंवा पहिल्या अपॉइंटमेंटनंतर ९० दिवसांपर्यंत उपस्थित राहिला नाही, तर न लावलेले HSRP नष्ट केले जातील आणि जमा केलेली रक्कम जप्त केली जाईल.
• बनावट HSRP/समान दिसणाऱ्या प्लेट्स/स्मार्ट नंबर प्लेट्स लावलेल्या वाहनांना दंड टाळण्यासाठी CMVR, १९८९ च्या नियम ५० नुसार HSRP लावून घेणे बंधनकारक आहे.
• केवळ अधिकृत HSRP उत्पादकांकडून बसवलेले HSRP वैध मानले जातील आणि VAHAN पोर्टलवर अपडेट केले जातील.

प्रादेशिक परिवहन कार्यालये/प्राधिकरणांसाठी निर्देश

• जनजागृती आणि वेळेवर अंमलबजावणी सुनिश्चित करण्यासाठी HSRP फिटमेंटची जाहिरात करावी.
• बनावट HSRP च्या विक्रीविरुद्ध आणि त्यात सामील असलेल्या व्यक्तींविरुद्ध कायदेशीर कारवाई करावी.
• मालकी हस्तांतरण, RC मध्ये पत्ता बदल, हायपोथिकेशन जोडणे, डुप्लिकेट RC, विमा अद्ययावत करणे यासारख्या RTO मधील क्रियाकलाप केवळ HSRP लेझर कोडच्या पडताळणीनंतरच परवानगी दिली जाईल.
• ३१ मार्च २०२५ पर्यंत HSRP नसलेल्या वाहनांना कोणताही ई-चलान/चलान जारी केला जाणार नाही किंवा दंड वसूल केला जाणार नाही. या तारखेनंतर, अंमलबजावणी प्राधिकरणे मोटर वाहन कायदा, १९८८ च्या कलम १७७ नुसार चलान जारी करून कायदेशीर कारवाई करतील.

HSRP बसवण्याची वेळ आणि श्रेणीनुसार दर

HSRP फिटमेंटची वेळ:

• HSRP अपॉइंटमेंट अर्जदाराद्वारे बुक केली जाते: **दिवस ०**
• रिकामे HSRP एम्बॉस केले जाईल: **अपॉइंटमेंट तारखेच्या २ दिवस आधी**
• अर्जदार अपॉइंटमेंट पुनर्निर्धारित करू शकतो: **पहिल्या अपॉइंटमेंटनंतर ९० दिवसांपर्यंत**
• एम्बॉस केलेले HSRP फिटमेंट सेंटरवर ठेवले जाईल: **पहिल्या अपॉइंटमेंटनंतर ९० दिवसांपर्यंत**
• एम्बॉस केलेले HSRP नष्ट केले जाईल: **पहिल्या अपॉइंटमेंटनंतर ९० दिवसांनंतर (जर संबंधित वाहनावर बसवले नसेल)**

HSRP सेट दर (फिटमेंट शुल्कासह, GST वगळून):

HSRP उत्पादक वाहन मालकाच्या निवासस्थानी किंवा व्यवसायाच्या ठिकाणी सेवा देऊ शकतात किंवा सोसायट्यांमध्ये कॅम्प आयोजित करू शकतात. ही सुविधा वाहन मालकाच्या आवडीनुसार पर्यायी असेल आणि अधिकृत HSRP उत्पादक येथे नमूद केलेल्या दरांपेक्षा जास्त शुल्क आकारू शकतात. तथापि, नियुक्त केंद्रावर वाहन मालकाला सेवा नाकारली जाणार नाही.

परिशिष्ट ‘अ’ – झोननुसार RTOs