चेक अनादर धोरण: सविस्तर माहिती
हे वेब ऍप्लिकेशन ‘चेक अनादर धोरण २०१७’ वर आधारित आहे, ज्यात वारंवार चेक अनादर होणे आणि अयशस्वी NACH/ECS व्यवहारांशी संबंधित नियमांचा समावेश आहे. याचा उद्देश ग्राहकांना या प्रक्रियेबद्दल सखोल माहिती देणे हा आहे, ज्यामुळे बँकिंग व्यवहारांमध्ये अधिक स्पष्टता येईल.
चेक अनादराच्या घटना हाताळण्याची प्रक्रिया
बँक चेक अनादराच्या घटनांना कसे हाताळते, चेक परत करण्याची वेळ आणि वारंवार अनादर झाल्यास काय कार्यवाही केली जाते, याची माहिती येथे दिली आहे.
अनादर झालेल्या चेक परत करण्याची वेळ
- अनादर झालेले चेक ग्राहकाला त्वरित, कोणत्याही परिस्थितीत अनादराच्या २४ तासांच्या आत परत करणे आवश्यक आहे.
अनादर झालेल्या चेक परत/पाठवण्याची प्रक्रिया
- **क्लिअरिंग हाऊसद्वारे सादर केलेले चेक:** क्लिअरिंग हाऊसकडून अनादर झालेले चेक मिळाल्यावर, संकलन शाखा २४ तासांच्या आत पैसे घेणाऱ्याला/खातेदाराला पाठवेल. ग्राहकाला नोंदणीकृत मोबाईल नंबरवर SMS द्वारे चेक परत केल्याची माहिती दिली जाईल.
- **थेट सादर केलेले चेक:** बँकेच्या शाखेत थेट सादर केलेले आणि निधीच्या कमतरतेमुळे अनादर झालेले चेक त्याच दिवशी किंवा दुसऱ्या दिवशी पैसे घेणाऱ्याला परत केले जातील.
- सर्व अनादर झालेले चेक ‘अपुरे निधी’ असे कारण नमूद करून मेमोसह परत केले जातील.
वारंवार अनादराच्या घटना हाताळणे
- **नवीन चेकबुक जारी न करणे:** जर एका आर्थिक वर्षात एकाच खात्यातून निधीच्या कमतरतेमुळे ४ वेळा चेक/NACH/ECS अनादर झाला, तर कोणतेही नवीन चेकबुक जारी केले जाणार नाही.
- **खाते बंद करणे:** बँक ३० दिवसांची नोटीस देऊन बचत/चालू खाते बंद करण्याचा विचार करू शकते, जर त्यानंतरही अनादर झाला.
- **सावधगिरीचा सल्ला:** जर चेक तिसऱ्यांदा अनादर झाला, तर ग्राहकाला SMS किंवा ईमेलद्वारे सावधगिरीचा सल्ला पाठवला जाईल, ज्यात पुढील अनादरामुळे चेक सुविधा थांबवली जाईल याची माहिती दिली जाईल.
- **NACH/ECS समावेश:** जर खात्याला चेकबुक सुविधा आणि NACH/ECS आदेश दोन्ही असतील, तर अनादराची संख्या मोजताना चेक अनादर आणि अयशस्वी NACH/ECS दोन्ही विचारात घेतले जातील.
- **अग्रिम खाती:** कॅश क्रेडिट आणि ओव्हरड्राफ्ट खाती ‘तणावग्रस्त खाती’ म्हणून हाताळली जातील आणि क्रेडिट सुविधा सुरू ठेवण्याबाबत निर्णय मंजुरी देणाऱ्या अधिकाऱ्यापेक्षा उच्च अधिकाऱ्याद्वारे घेतला जाईल.
NACH/ECS (डेबिट) आदेशाचा अनादर
NACH/ECS ही इलेक्ट्रॉनिक निधी हस्तांतरण प्रणाली आहे. या विभागात NACH/ECS आदेशांचा अनादर कसा हाताळला जातो आणि संबंधित नियमांबद्दल माहिती दिली आहे.
NACH/ECS म्हणजे काय?
- **ECS (Electronic Clearing System):** या योजनेत खातेधारक बँकेला ECS वापरकर्त्याला त्यांच्या खात्यातून ठराविक अंतराने रक्कम काढण्याची परवानगी देतो. यासाठी ECS आदेश आवश्यक असतो.
- **NACH (National Automated Clearing House):** NPCI (National Payments Corporation of India) द्वारे चालवली जाणारी एक पेमेंट प्रणाली आहे, जी ECS च्या धर्तीवर आहे. आता फक्त NACH आदेश स्वीकारले जातात.
- **अनादर:** पेमेंट आणि सेटलमेंट सिस्टम ऍक्ट, २००७ च्या कलम २५ नुसार, जर खात्यात पुरेसे निधी नसल्यामुळे इलेक्ट्रॉनिक निधी हस्तांतरण अयशस्वी झाले, तर संबंधित व्यक्तीवर खटला चालवला जाऊ शकतो.
अयशस्वी NACH/ECS हाताळण्याची प्रक्रिया
- **अनादराची माहिती:** जर डेस्टिनेशन शाखेला (Destination Branch) निधीच्या कमतरतेमुळे NACH/ECS व्यवहार डेबिट करता आला नाही, तर ती शाखा त्याच दिवशी किंवा २४ तासांच्या आत रिटर्न मेमोसह सेवा शाखेला/मुख्य शाखेला माहिती देईल.
- **वारंवार अनादर:** जर एका आर्थिक वर्षात ४ वेळा निधीच्या कमतरतेमुळे NACH/ECS अयशस्वी झाले, तर बँक ग्राहकाला सूचित करेल आणि बँकेच्या विवेकबुद्धीनुसार त्या खात्यासाठी दिलेले सर्व आदेश रद्द करण्याचा सल्ला देऊ शकते.
- **चेकबुक सुविधा:** जर खात्याला चेकबुक सुविधा आणि NACH/ECS आदेश दोन्ही असतील, तर अनादराची संख्या मोजताना दोन्ही विचारात घेतले जातील. मर्यादा गाठल्यावर नवीन चेकबुक जारी केले जाणार नाही आणि नवीन NACH आदेश नोंदवले जाणार नाहीत.
- **खाते बंद करणे:** वारंवार NACH/ECS अयशस्वी झाल्यास, बँक ३० दिवसांची नोटीस देऊन खाते बंद करण्याचा विचार करू शकते.
चेक अनादराची कारणे
चेक अनादराची अनेक कारणे असू शकतात. खालील विभागात सामान्यतः आढळणाऱ्या अनादराच्या कारणांची यादी दिली आहे. अधिक माहितीसाठी प्रत्येक विभागावर क्लिक करा.